Қысқаша
Базалық мөлшерлеме — бұл Ұлттық банк банктерге ақша беретін және олардан қабылдайтын пайыз. Қарапайым айтқанда, бұл экономикадағы пайыздарға әсер ететін негізгі бағдар.
Базалық мөлшерлеме өзгерген кезде, банктер уақыт өте келе өз шарттарын қайта қарайды — мысалы, депозиттер мен несиелер бойынша пайыздарды. Бірақ «уақыт өте келе» дегені маңызды.
Маңыздысы: «бүгін базалық мөлшерлеме көтерілді» деген сөз «ертең барлық депозиттерге +2% қосылады» дегенді білдірмейді.
Базалық мөлшерлеме депозиттерге қалай әсер етеді
Қысқаша айтқанда: банктер өз шарттарын қалыптастырғанда базалық мөлшерлемеге сүйенеді (мысалы, депозитке қанша пайыз төлеу керек). Бірақ әр банк мұны өз тәсілімен жасайды.
- біреулері тез әрекет етеді (егер клиенттердің ақшасы қажет болса)
- біреулері кешігіп өзгертеді (егер өз қаражаты жеткілікті болса)
- біреулері шарттарды мүлде өзгертпеуі мүмкін (егер бәсекелестік қысым болмаса)
Бұдан бөлек, банктер басқа да факторларды ескереді: қолда бар ақшаның көлемін, салымшылар санын және өз стратегиясын.
Мысалы: егер банктің клиенттерден жиналған ақшасы жеткілікті болса, базалық мөлшерлеме өскеннің өзінде депозиттер бойынша пайызды күрт көтерудің қажеті жоқ.
Неге депозит бірден өзгермейді
Депозит — бір сәтте ауыстыра салатын батырма емес. Банк салым ашқан кезде, болашақтағы кірісі мен клиентке төлейтін пайызын алдын ала есептейді.
Егер сіз 14% мөлшерлемемен бір жылға депозит ашсаңыз, банк бұл табысты өз есептеріне енгізіп қойған. Мұндай депозиттің пайызын көтеру банк үшін шығынға әкеледі.
Сондықтан базалық мөлшерлеменің әсері көбіне мына кезде байқалады:
- жаңа депозиттерде (оларға бірден жаңа шарттар қойылады)
- ескі депозиттерді ұзартқанда (мерзімі бітіп, шарттар қайта қаралған кезде)
- бірнеше апта немесе ай өткен соң (банктерге бейімделуге уақыт керек)
Қарапайым салымшы не істей алады
- жаңалық шықты деп депозитті асығыс жаппау (мұндай шешімдер пайыздан айырылуға әкелуі мүмкін)
- жаңа депозиттердің шарттарын бақылау (өзгерістер алдымен сол жерде көрінеді)
- тек пайызға емес, барлық шарттарға қарау (мерзімі, алу мүмкіндігі, капитализация)
Депозит бойынша шешімді жаңалық шыққан күні емес, сабырмен қабылдаған дұрыс.
Толығырақ
Неге банктер әртүрлі әрекет етеді
- банктердегі бос қаражат көлемі әртүрлі
- клиенттік базасы мен мақсаттары әрқилы
- стратегиясы бөлек: клиент тарту немесе бар шарттарды сақтау
Жиі жіберілетін қате
Ұлттық банк шешімінен кейін депозиттер бірден қымбаттайды деп күту.
Қорытынды
Базалық мөлшерлеме — бұл кепіл емес, бағдар ғана. Ол депозиттерге әсер етеді, бірақ бірден емес және барлық банктерде бірдей емес.
Тәжірибеде не істеуге болады
- ақшаны әртүрлі мерзімдерге бөлу (бір бөлігін жаңа шарттармен қайта орналастыру үшін)
- әр жаңалықты емес, банктердің ұсыныстарын қадағалау
- ең жоғары пайыздың артынан қумау (оның артында шектеулер немесе тәуекелдер болуы мүмкін)