Облигация — бұл қарыздық бағалы қағаз. Қарапайым айтқанда, облигация сатып алу арқылы сіз компанияға немесе мемлекетке қарызға ақша бересіз.
Әрбір облигацияның өз айналым мерзімі бар. Осы мерзім аяқталған кезде облигация иесіне оның номиналдық құны қайтарылады.
Облигацияның әрекет ету мерзімі ішінде инвестор пайыздық төлемдер алады — олар купондар деп аталады.
Толығырақ
Облигация іс жүзінде қалай жұмыс істейді
- Сіз қарызға ақша бересіз — облигация сатып алу арқылы.
- Купондар аласыз — белгіленген кесте бойынша пайыздық төлемдер.
- Номиналды аласыз — облигацияның мерзімі аяқталғанда салынған соманың қайтарылуы.
Қарапайым мысал
Егер сіз номиналы 100 000 теңге болатын, жылдық купоны 10% облигация сатып алсаңыз, жылына шамамен 10 000 теңге пайыздық төлем аласыз. Ал мерзім соңында сізге 100 000 теңге қайтарылады.
Ал егер сіз номиналы 1 000 теңге болатын облигацияны 980 теңгеге сатып алсаңыз, мерзімі аяқталған кезде әр облигациядан қосымша 20 теңге (2%) табыс аласыз.
Облигация депозитке несімен ұқсас
Сезім жағынан облигация депозитке ұқсайды: салынған сома бар, пайыз бар және мерзім бар, оның соңында ақша қайтарылады.
Сондықтан облигацияларды кейде депозиттің инвестициялық әрі икемді нұсқасы ретінде қабылдайды.
Депозиттен негізгі айырмашылықтары
Депозиттен айырмашылығы — облигацияны өтімді болса, кез келген уақытта сатуға болады. Бұл мерзімінен бұрын шығуға ұқсас, бірақ сату бағасы сатып алу бағасынан жоғары да, төмен де болуы мүмкін.
Егер облигация бағасы уақытша төмендесе, не шығынды тіркеуге (сату сәтінде минуста қалуға) тура келеді, не мерзімінің аяқталуын күтіп, номиналды алуға болады.
Қандай облигациялар болады
Сатып алар алдында облигацияның шығарылу шарттарын ескерген жөн. Мысалы:
- Тұрақты купонды облигациялар — пайыз мөлшері алдын ала белгілі.
- Қалқымалы купонды облигациялар — пайыз базалық мөлшерлемеге немесе инфляцияға байланысты өзгеруі мүмкін.
- Қайта сатып алынатын облигациялар — эмитенттің оларды мерзімінен бұрын өтеу құқығы бар.
Сенімділік пен табыстылық туралы
Әдетте ең сенімді деп мемлекеттік облигациялар саналады — мемлекет халықтан қарыз алады. Бірақ сенімділік жоғары болғандықтан, олардың табыстылығы көбіне төменірек болады.
Облигациялар бойынша жоғары табыстылық көбіне жоғары тәуекелді білдіреді. Сондықтан жоғары пайыздың не себепті ұсынылатынын түсіну маңызды.
Неге назар аударған дұрыс
Облигация сатып аларда оны кім шығарғанын қараған пайдалы: бұл қандай компания немесе ұйым, оның нарықтағы тәжірибесі қанша жыл, кредиттік рейтингі бар ма, қаржылық көрсеткіштері қандай және активтермен қамтамасыз етілген бе.
Бұл тәуекелді толық жоймайды, бірақ кімге қарыз беріп жатқаныңызды жақсырақ түсінуге көмектеседі.